Thứ Sáu, 28 tháng 4, 2017

Đối thoại tháng Tư - Phần 2

       Ngày 05-4, tôi đã gặp nhà hoạt động Nguyễn An Dân và thực hiện được cuộc phỏng vấn. Bài tôi gửi về làm đau đầu tổng biên tập báo X, vì vừa thừa vừa thiếu cho báo của anh. Anh nói sẽ trao đổi kỹ với tôi trong quá trình biên tập, anh có thiện chí không muốn nhân vật Nguyễn An Dân và nhóm Biển Xanh bị chụp mũ vì những phát biểu trong bài phỏng vấn này. Tuy vậy, do điều kiện hoàn cảnh có những sự việc bất ngờ xảy đến làm cho chúng tôi không có thời gian để trao đổi nhiều, tôi chỉ biết anh đã biên tập nhưng rồi lại hoàn toàn không hài lòng với kết quả.
       Báo X thường không đăng những bài phỏng vấn trực tiếp như vậy. Mặc dù tôi cố nhét bài phỏng vấn vào trong một kỳ phóng sự, nhưng nó vẫn chình ình choán gần hết bài. Nếu đột nhiên xuất hiện bài phỏng vấn này trên báo X, người ta có thể sẽ nghĩ báo X giờ chuyển thành… “lề trái”. Tôi đoán đó là cái khó cho tổng biên tập, vì báo X xưa nay vẫn trung lập, và “hiền”.
       Có cần phải lo nhân vật Nguyễn An Dân bị chụp mũ không? Tôi cho là không. Theo những thông tin mà anh từng tiết lộ trên Facebook cá nhân, cách đây hơn mười năm anh bị nhà cầm quyền tống giam do có liên quan đến một vụ âm mưu lật đổ Đảng Cộng Sản Việt Nam. Gần một năm ở trong tù, đối thoại với những cán bộ an ninh có trình độ, tư tưởng của anh đã thay đổi, anh nhận ra rằng đối đầu chống Đảng Cộng Sản là chuyện viển vông, cần phải có phương pháp đấu tranh khác. Chủ động góp phần thúc đẩy sự chuyển hóa trong nội bộ Đảng Cộng Sản là điều anh tin có thể làm. Giờ anh là người đấu tranh theo đường lối ôn hòa. Nhưng dù vậy, anh vẫn là người đối lập chính trị.
       Nguyễn An Dân trả lời phỏng vấn rất thẳng thắn, không chút úp mở. Anh có phản xạ rất nhanh trước mọi câu hỏi và thể hiện lập trường vững chắc, cũng như thể hiện sự tự tin về sức ảnh hưởng cá nhân. Trong những phát biểu của anh, tôi đặc biệt chú ý đến đoạn anh nói về vai trò của các linh mục Công Giáo trong phong trào đấu tranh của người dân ở miền Trung, vì trước đó tôi chưa được nghe ai nói vào vấn đề này rõ ràng như thế.
       Không nghi ngờ gì, gây áp lực để lập tư thế đối thoại là mục đích của nhóm Biển Xanh. Còn tôi, tại sao tôi không tiếp cận nhóm Biển Xanh bằng con đường khác dễ dàng hơn để khai thác thông tin mà lại chọn tư cách báo chí? Bởi vì tôi cũng quan tâm đến tư thế đối thoại.
       Nội dung bài mà tôi gửi về cho báo X:

Thứ Năm, 27 tháng 4, 2017

Đối thoại tháng Tư - Phần 1

       Ngày 03-4-2017, tôi trao đổi với tổng biên tập một tờ báo tiếng Việt ở nước ngoài:
       “Anh có muốn đưa bài về hoạt động xã hội dân sự ở Việt Nam không?”
       “Có đấy. Em viết đi!”
       “… Hoạt động của họ minh bạch đến mức nào, gặp khó khăn thuận lợi ra sao, đoàn kết hay bất đồng… Bắt đầu như thế được chứ?”
       “Được. Mình thử làm xem sao.”
       Hành trình tháng Tư của tôi bắt đầu, lần theo một đầu mối.
       Cứ vài ngày tôi lại gửi về tòa soạn những gì tôi thu thập được, chủ yếu là những bài phỏng vấn mà tôi đã thực hiện. Tôi cũng không biết tổng biên tập của tờ báo sẽ biên tập kiểu gì để dùng. Họ chưa có phóng viên thực địa ở Việt Nam và đề tài này là hoàn toàn mới đối với họ. Chả lẽ lại đột ngột đăng bài phỏng vấn những nhân vật mới toanh và khá vô danh? Tôi đã để những bài phỏng vấn nằm trong phóng sự viết khá sơ sài, chỉ có nội dung phỏng vấn là thông tin đáng kể. Một món ăn khó nấu. Nhưng đây không phải văn chương, không phải là câu chuyện của riêng tôi, mà là câu chuyện tôi muốn trực tiếp khám phá. Tôi không thể biết trước tôi sẽ gặp những điều gì. Nếu tôi để đến kết thúc mọi diễn biến mới viết bài thì tính thời sự của thông tin sẽ giảm và không chắc đó là hành động khôn ngoan nhất. Tôi muốn cho tổng biên tập của tờ báo biết tôi đã làm như tôi nói. Có lẽ anh rất “khó ở” với bài gửi về của tôi, nhưng là một kẻ ích kỷ, tôi không quan tâm quá nhiều về điều đó. Tôi cần tư cách của tờ báo để tiếp cận với nhân vật.
       Phóng sự được tôi đặt tên là “Nhóm Biển Xanh với người dân và Formosa”. Sau đây là nội dung 3 kỳ mà tôi lần lượt gửi về tòa soạn:

Thứ Sáu, 13 tháng 1, 2017

Ngày Mười Ba

Đây là phần 3 của tác phẩm "Vị ngọt không lừa dối".
      
       Vì có những người thắc mắc sau khi đọc phần hai, cho nên mở đầu bài viết này tôi cho bạn đọc hay rằng tác phẩm “Vị ngọt không lừa dối” không gánh trách nhiệm mang thông điệp truyền thông của thương hiệu Eatuhoney. Câu chuyện được kể ở đây là câu chuyện của tôi, nhưng nếu như không có Nguyễn và Eatuhoney thì nó đã không xảy ra. Khi viết bài “Về những ước mơ”, tôi nhận ra tác phẩm chỉ có thể hoàn thành với điều kiện tôi phải rời khỏi Eatuhoney. Vì thế, vào ngày mùng 5 tháng 1 vừa qua tôi và Eatuhoney đã chấm dứt sự hợp tác, rồi ngày 6 tháng 1 phần hai của tác phẩm mới được đăng lên.
       Như vậy, phần thứ ba này những người cả lo có thể đọc một cách yên tâm thong thả.
*
       Lại kể tiếp câu chuyện tôi đang ốm nằm bẹp và chẳng làm gì ngoài việc cầu nguyện Đấng Tối Cao.
       Nguyễn đến thăm tôi mang theo một túi cam tươi. Tôi chưa từng gặp người nào chu đáo hơn Nguyễn. Khi nghe nói tôi cần tìm phòng trọ mới, Nguyễn nhận giúp tôi việc đó.
       “Nguyễn bận như vậy thì làm sao có thời gian để tìm?” Tôi e ngại.
       “Chị cứ yên tâm.” Nguyễn sốt sắng.
       Tôi đâu dễ yên tâm như thế, vì không đơn giản chỉ là chỗ ở của tôi, tôi cần chỗ mà Khiêm có thể từ nơi ở đến nơi làm việc một cách tiện lợi. Nhưng lúc này tôi đành phó thác cho Nguyễn, vì tôi không đi ra ngoài được, một lần tôi đã gắng ra đến chợ rồi suýt nữa không thể tự về. Cả tuần tôi hầu như không ăn được, chỉ uống nước. Thậm chí tôi không đủ sức giặt quần áo. Thôi cứ để xem Nguyễn “thần thông quảng đại” đến đâu.
       Tôi được Oanh gia hạn cho vài ngày, đúng đến cái ngày mà tròn tháng chúng tôi dọn đến thuê chỗ chúng tôi đang ở. Nàng sợ tôi hẹn dối rồi cứ nằm lỳ ở đó không đi, cho nên mỗi ngày nàng lại dọn ra cho tôi lúc thì cái chén cái tô, lúc thì đôi đũa, lúc thì hũ muối, thay cho lời nhắc nhở. Chúng tôi mới ở cùng nhau được hai tháng, chưa kịp xích mích gì, nhưng giờ nàng nhìn thấy tôi có lẽ cũng như nhìn thấy Khiêm vậy.

Thứ Sáu, 6 tháng 1, 2017

Về những ước mơ

Đây là phần thứ hai của tác phẩm "Vị ngọt không lừa dối".
Phần thứ nhất là bài "Ở đây có bán mật ong!"
      
       Mãi đến tận sau đêm Giáng Sinh, tôi mới bắt đầu gõ những chữ đầu tiên của bài viết này. Khi biết điều đó có thể Nguyễn sẽ ngạc nhiên, vì tôi đã nhiều lần nói với Nguyễn rằng bài viết thứ hai về Eatuhoney sẽ là một bài viết công phu nên phải mất nhiều thời gian.
       Nhưng thời gian cho một tác phẩm không thể nào chỉ là thời gian gõ phím. Nó đòi hỏi những chiêm nghiệm, suy tư, những sự kiện mới diễn ra, những mách bảo huyền bí… Để giúp người đọc tiếp nhận bài viết càng dễ dàng thì công việc của người viết càng khó khăn. Nếu như buổi trưa hay chiều tối là giờ vàng với các fanpage thì blog của tôi chẳng hề giống vậy, độc giả của tôi thường đọc vào lúc nửa đêm về sáng. Có những người nói với tôi rằng sau khi đọc xong một bài viết cùng toàn bộ các comment dành cho nó, họ nhìn lại thì thấy hai chục mẩu đầu lọc thuốc lá đã rớt xuống chân. Cậu ruột của Nguyễn là một trong những người ấy.
       Ông Khang là một nhân vật đáng nể ngại. Trong gia đình họ mạc, tiếng nói của ông có ảnh hưởng lớn, ông là thần tượng của lớp trẻ, cũng là thần tượng của Nguyễn. Ông đi nhiều, biết nhiều, nói điều gì cũng suy nghĩ đắn đo, làm việc gì cũng cẩn trọng. Trước kia ông làm việc cho các tổ chức quốc tế tại Việt Nam. Sau khi về hưu, ông hầu như chỉ đọc, viết và suy ngẫm về cuộc đời. Cuộc đời giống như trận bóng đá, ông đã ghi được nhiều bàn thắng, nhưng vào phút chót ông bỗng nhận ra mình thất bại, vì ông không còn nhận thấy ý nghĩa của chiến thắng. Sau khi “rời sân cỏ”, lẽ ra cần được nghỉ ngơi trong thanh thản, nhưng lòng ông lại chứa chất những ưu phiền. Khi ấy, những người kể chuyện như tôi càng trở nên có giá trị. Tự thân một câu chuyện luôn ẩn chứa những triết lý, ý nghĩa của chúng vượt ra khỏi hình dung của người kể chuyện.

Thứ Bảy, 24 tháng 12, 2016

Đợi Mặt Trời

       Có một năm trong quá khứ, khi dịch vụ hát Karaoke còn mới mẻ và băng cát-xét còn được dùng phổ biến, có một lần tôi đã thuê phòng Karaoke làm phòng thu âm cho mình. Không có thử trước, chẳng khác nào một cuộc lên sóng trực tiếp. Khi nút ghi âm đã bật, tôi đọc vào micro: “… Noel năm nay, em sẽ đem đến cho anh một điều bất ngờ, một niềm vui khi năm mới còn chưa kịp đến…”
*
       Lúc đó giọng tôi còn trong, và tôi là một người dẫn chương trình hoàn hảo chưa ai biết đến. Tôi tự dẫn chương trình cho mình: Đọc thơ.
       Bạn của tôi yêu thơ, và tôi muốn anh ấy biết thơ có thể được đọc lên như thế nào. Bài thơ đầu tiên với những câu thơ đầu tiên:

                       “Tâm hồn anh dằn vặt cuộc đời anh
                         Thắp một ngọn đèn hồng như ánh lửa
                         Đêm sâu quá, đêm nào biết ngủ
                         Chỉ con người đến ngủ giữa đêm thôi
                         Mà có ngủ đâu, người ta đợi mặt trời…”*

Thứ Ba, 13 tháng 12, 2016

“Ở đây có bán mật ong!”


       Trong một truyện vui kinh điển mang tên “Ở đây có bán cá tươi”, người ta cất biển bán hàng đi, không còn cần từ giới thiệu nào, vì mùi cá tanh đã tự giới thiệu nó. “Hữu xạ tự nhiên hương” luôn là điều lý tưởng.
       Nhưng còn mật ong? Mật ong mà bốc mùi thì chả ai dám mua nữa. Mật ong nguyên chất đóng chai thì đâu có tỏa hương. Đành phải “treo biển” thôi.
       Buổi tối 09-12-2016, tại một căn phòng ở quán Teemay, những thành viên của Eatuhoney chăm chú lắng nghe một chuyên gia marketing truyền lại kinh nghiệm và thử phác lên kế hoạch “treo biển” cho họ. Chị là nhân vật đầu tiên được Nguyễn, chủ doanh nghiệp Eatuhoney, mời đến tư vấn. Tên chị là Hoàng. Có lẽ chị là một nữ hoàng trong nghề của mình, vì nhóm marketing của Eatuhoney dường như đã nhận thức được vấn đề một cách sáng sủa hơn hẳn. Trang web thì cần bổ sung hay sửa chữa cái gì, Fan Page thì sử dụng ra sao, những ai thích hợp cho việc truyền bá hình ảnh thương hiệu trên mạng xã hội, làm thế nào để bớt tốn kém…
       Khi chị Hoàng dừng lại và cuộc trò chuyện gần kết thúc, Nguyễn rụt rè hỏi: “Thưa chị, còn về blog thì sao ạ? Chị có thể chia sẻ những kinh nghiệm của chị về việc xây dựng blog cho doanh nghiệp không?” Nhưng chị Hoàng không trả lời mà nói sang vấn đề khác.
       Blog chính là cái mà Nguyễn đề xuất, nó đi song song với trang web, Nguyễn muốn nó chuyển tải những thông điệp lâu bền và có chiều sâu, Nguyễn đã quan tâm nhiều đến nó. Vì thế, Nguyễn không thể không nhắc lại câu hỏi, và chị Hoàng không thể không trả lời: “Blog đã thoái trào.” Chị không nói gì thêm nữa.

Thứ Hai, 31 tháng 10, 2016

Phải yêu?

"Con ong làm mật yêu hoa
Con cá bơi yêu nước, con chim ca yêu trời
Con người muốn sống con ơi
Phải yêu đồng chí, yêu người anh em.

Một ngôi sao chẳng sáng đêm
Một thân lúa chín chẳng nên mùa vàng
Một người - đâu phải nhân gian
Sống chăng, một đốm lửa tàn mà thôi! "

       Trong bài thơ "Tiếng ru" của Tố Hữu, hai khổ thơ đầu tiên như ở trên đã sống với thời gian. (Có thể phần không nhỏ là nhờ được đưa vào sách giáo khoa?) Hai khổ thơ sau thì ít được nhắc tới, có lẽ bởi nó nặng tính công thức và ngôn từ thiếu sức gợi.
       Bài thơ thấm đẫm chất ca dao. Hai câu đầu tiên tôi đã nhớ nhầm là ca dao.
       Nhưng rốt cục, hai khổ thơ đã được chọn lọc kia cũng không thể hoàn hảo, bởi không ai thay tác giả mà xóa đi rồi viết lại hai câu sau của khổ thơ đầu được.
"Con người muốn sống con ơi
Phải yêu đồng chí, yêu người anh em."
       Tại sao lại "phải yêu"? Chỉ vì "muốn sống"? Tình yêu thương là một mạch nguồn tự nhiên, mạch nguồn đó chảy theo những quy luật tự nhiên, không thể khiên cưỡng. Nếu tình yêu thương bị cưỡng ép, nó có thể biến thành sức mạnh hủy diệt. Nếu ta bảo vệ anh em của mình, đồng đội của mình chỉ với động cơ bảo vệ bản thân khỏi sự diệt vong thì tình cảm chi phối hành động này mới chỉ là tình cảm vị kỷ; và như vậy, khi đồng chí gây nguy hiểm đến mình thì không còn là đồng chí nữa, khi anh em gây tổn hại đến mình thì không còn là anh em nữa.