Đối thoại tháng Tư - Phần cuối

       Đúng là Nguyễn An Dân đã không được yên, nhưng không phải do tôi. Thậm chí có lúc tôi đã nghĩ liệu có phải anh nghi ngờ tôi là công an không, vì tôi phỏng vấn anh mà chả thấy bài báo nào đăng lên.

       Ngày 13-4-2017, Nguyễn An Dân đăng trên Facebook lời mời một cuộc “nhậu” vào tối 15-4 ở Sài Gòn, những ai tham dự thì đăng ký qua hộp thư Messenger, địa điểm hẹn được thông báo riêng cho từng người vào sát giờ hẹn. Nhưng tôi không thể tham dự, vì lúc đó tôi đã rời xa Sài Gòn.

       Ngày 16-4, trong khi mạng Facebook nóng lên từng giờ với thông tin mấy chục viên cảnh sát cơ động bị người dân xã Đồng Tâm (huyện Mỹ Đức, Hà Nội) bắt giữ làm con tin thì tài khoản Facebook của Nguyễn An Dân đã biến mất tăm, đồng thời fanpage Nhóm Biển Xanh cũng không còn tồn tại. Suốt một ngày vẫn không thấy đâu, gọi vào số điện thoại của anh cũng không có người bắt máy. Sáng 17-4, anh xuất hiện trở lại trên Facebook với tài khoản mới. Không phải tài khoản Facebook cũ của anh bị hack, mà anh tự hủy nó. Nhóm Biển Xanh đã chủ động đóng fanpage.

       Nguyễn An Dân không hề nhắc đến buổi “nhậu” tối 15-4 trên trang Facebook cá nhân mới, anh chỉ nói công an đã yêu cầu một số bạn trẻ của nhóm Biển Xanh viết cam kết rời bỏ nhóm. Còn theo thông tin mà K, người tạo trang fanpage Nhóm Biển Xanh cung cấp riêng cho tôi, thì buổi gặp hôm đó có 7 người bao gồm cả Nguyễn An Dân và K. Có cả N.H.A, đại diện miền Bắc của nhóm từ Hà Nội vào. Trong 4 người còn lại thì có 2 người là công an. Tất nhiên K chỉ biết điều này khi K và N.H.A được công an Sài Gòn mời ngay sau cuộc “nhậu”. K cho biết mình đã phải viết cam kết không tiếp tục ủng hộ nhóm Biển Xanh.

Đối thoại tháng Tư - Phần 3

       Mặc dù Nguyễn An Dân là một cây bút được biết đến từ vài năm nay, nhưng anh mới lộ diện với cộng đồng mạng từ vài tháng trở về đây trong những cuộc gặp gỡ “offline” với bạn bè Facebook. Khi chương trình “Minh bạch Formosa” được khởi xướng, những người công khai ủng hộ anh và ra mặt đại diện cho nhóm Biển Xanh cũng là những nhân vật rất mới mẻ. Họ không phải những “hot facebooker”. Nguyễn Hoành Hùng, đại diện phía Nam của nhóm Biển Xanh cho biết rằng anh và Nguyễn An Dân gặp nhau vì cùng mối quan tâm chung là chính trị.

       Nguyễn Hoành Hùng là một trong những người điều hành fanpage Nhóm Biển Xanh. Từ giới thiệu của Nguyễn An Dân, anh đã cho tôi tham gia vào group kín của nhóm trên Facebook. Mặc dù nhóm để chế độ kín, nhưng những trao đổi ở đây cũng không có gì bí mật, chỉ là bàn luận về việc làm sao để việc thu thập chữ ký được hiệu quả. Có người đề nghị tổ chức những buổi công khai tụ tập ký tên để lấy tinh thần cũng như quảng bá hình ảnh hoạt động của nhóm, nhưng Nguyễn An Dân tỏ ra cảnh giác và không khuyến khích, anh lưu ý các thành viên về khả năng bị lực lượng an ninh cản trở. Còn tôi, sau khi post lên group ảnh chụp một tờ phiếu có chữ ký của mình và địa chỉ kèm số điện thoại, tài khoản Facebook của tôi lập tức bị vài lần tấn công. Cũng có thể đó chỉ là tình cờ ngẫu nhiên, vì dạo này rất nhiều người than phiền về tình trạng tài khoản Facebook bị hack.

       Bài phỏng vấn Nguyễn Hoành Hùng là nội dung chính của kỳ 3 phóng sự mà tôi gửi về cho báo X.

Đối thoại tháng Tư - Phần 2

       Ngày 05-4, tôi đã gặp nhà hoạt động Nguyễn An Dân và thực hiện được cuộc phỏng vấn. Bài tôi gửi về làm đau đầu tổng biên tập báo X, vì vừa thừa vừa thiếu cho báo của anh. Anh nói sẽ trao đổi kỹ với tôi trong quá trình biên tập, anh có thiện chí không muốn nhân vật Nguyễn An Dân và nhóm Biển Xanh bị chụp mũ vì những phát biểu trong bài phỏng vấn này. Tuy vậy, do điều kiện hoàn cảnh có những sự việc bất ngờ xảy đến làm cho chúng tôi không có thời gian để trao đổi nhiều, tôi chỉ biết anh đã biên tập nhưng rồi lại hoàn toàn không hài lòng với kết quả.

       Báo X thường không đăng những bài phỏng vấn trực tiếp như vậy. Mặc dù tôi cố nhét bài phỏng vấn vào trong một kỳ phóng sự, nhưng nó vẫn chình ình choán gần hết bài. Nếu đột nhiên xuất hiện bài phỏng vấn này trên báo X, người ta có thể sẽ nghĩ báo X giờ chuyển thành… “lề trái”. Tôi đoán đó là cái khó cho tổng biên tập, vì báo X xưa nay vẫn trung lập, và “hiền”.

       Có cần phải lo nhân vật Nguyễn An Dân bị chụp mũ không? Tôi cho là không. Theo những thông tin mà anh từng tiết lộ trên Facebook cá nhân, cách đây hơn mười năm anh bị nhà cầm quyền tống giam do có liên quan đến một vụ âm mưu lật đổ Đảng Cộng Sản Việt Nam. Gần một năm ở trong tù, đối thoại với những cán bộ an ninh có trình độ, tư tưởng của anh đã thay đổi, anh nhận ra rằng đối đầu chống Đảng Cộng Sản là chuyện viển vông, cần phải có phương pháp đấu tranh khác. Chủ động góp phần thúc đẩy sự chuyển hóa trong nội bộ Đảng Cộng Sản là điều anh tin có thể làm. Giờ anh là người đấu tranh theo đường lối ôn hòa. Nhưng dù vậy, anh vẫn là người đối lập chính trị.

       Nguyễn An Dân trả lời phỏng vấn rất thẳng thắn, không chút úp mở. Anh có phản xạ rất nhanh trước mọi câu hỏi và thể hiện lập trường vững chắc, cũng như thể hiện sự tự tin về sức ảnh hưởng cá nhân. Trong những phát biểu của anh, tôi đặc biệt chú ý đến đoạn anh nói về vai trò của các linh mục Công Giáo trong phong trào đấu tranh của người dân ở miền Trung, vì trước đó tôi chưa được nghe ai nói vào vấn đề này rõ ràng như thế.

       Không nghi ngờ gì, gây áp lực để lập tư thế đối thoại là mục đích của nhóm Biển Xanh. Còn tôi, tại sao tôi không tiếp cận nhóm Biển Xanh bằng con đường khác dễ dàng hơn để khai thác thông tin mà lại chọn tư cách báo chí? Bởi vì tôi cũng quan tâm đến tư thế đối thoại.

       Nội dung bài mà tôi gửi về cho báo X:

Đối thoại tháng Tư - Phần 1

       Ngày 03-4-2017, tôi trao đổi với tổng biên tập một tờ báo tiếng Việt ở nước ngoài:

       “Anh có muốn đưa bài về hoạt động xã hội dân sự ở Việt Nam không?”

       “Có đấy. Em viết đi!”

       “… Hoạt động của họ minh bạch đến mức nào, gặp khó khăn thuận lợi ra sao, đoàn kết hay bất đồng… Bắt đầu như thế được chứ?”

       “Được. Mình thử làm xem sao.”

       Hành trình tháng Tư của tôi bắt đầu, lần theo một đầu mối.

       Cứ vài ngày tôi lại gửi về tòa soạn những gì tôi thu thập được, chủ yếu là những bài phỏng vấn mà tôi đã thực hiện. Tôi cũng không biết tổng biên tập của tờ báo sẽ biên tập kiểu gì để dùng. Họ chưa có phóng viên thực địa ở Việt Nam và đề tài này là hoàn toàn mới đối với họ. Chả lẽ lại đột ngột đăng bài phỏng vấn những nhân vật mới toanh và khá vô danh? Tôi đã để những bài phỏng vấn nằm trong phóng sự viết khá sơ sài, chỉ có nội dung phỏng vấn là thông tin đáng kể. Một món ăn khó nấu. Nhưng đây không phải văn chương, không phải là câu chuyện của riêng tôi, mà là câu chuyện tôi muốn trực tiếp khám phá. Tôi không thể biết trước tôi sẽ gặp những điều gì. Nếu tôi để đến kết thúc mọi diễn biến mới viết bài thì tính thời sự của thông tin sẽ giảm và không chắc đó là hành động khôn ngoan nhất. Tôi muốn cho tổng biên tập của tờ báo biết tôi đã làm như tôi nói. Có lẽ anh rất “khó ở” với bài gửi về của tôi, nhưng là một kẻ ích kỷ, tôi không quan tâm quá nhiều về điều đó. Tôi cần tư cách của tờ báo để tiếp cận với nhân vật.

       Phóng sự được tôi đặt tên là “Nhóm Biển Xanh với người dân và Formosa”. Sau đây là nội dung 3 kỳ mà tôi lần lượt gửi về tòa soạn:

Đợi Mặt Trời

       Có một năm trong quá khứ, khi dịch vụ hát Karaoke còn mới mẻ và băng cát-xét còn được dùng phổ biến, có một lần tôi đã thuê phòng Karaoke làm phòng thu âm cho mình. Không có thử trước, chẳng khác nào một cuộc lên sóng trực tiếp. Khi nút ghi âm đã bật, tôi đọc vào micro: “… Noel năm nay, em sẽ đem đến cho anh một điều bất ngờ, một niềm vui khi năm mới còn chưa kịp đến…”

*

       Lúc đó giọng tôi còn trong, và tôi là một người dẫn chương trình hoàn hảo chưa ai biết đến. Tôi tự dẫn chương trình cho mình: Đọc thơ.

       Bạn của tôi yêu thơ, và tôi muốn anh ấy biết thơ có thể được đọc lên như thế nào. Bài thơ đầu tiên với những câu thơ đầu tiên:

                       “Tâm hồn anh dằn vặt cuộc đời anh

                         Thắp một ngọn đèn hồng như ánh lửa

                         Đêm sâu quá, đêm nào biết ngủ

                         Chỉ con người đến ngủ giữa đêm thôi

                         Mà có ngủ đâu, người ta đợi mặt trời…”*

Phải yêu?

"Con ong làm mật yêu hoa

Con cá bơi yêu nước, con chim ca yêu trời

Con người muốn sống con ơi

Phải yêu đồng chí, yêu người anh em.

Một ngôi sao chẳng sáng đêm

Một thân lúa chín chẳng nên mùa vàng

Một người - đâu phải nhân gian

Sống chăng, một đốm lửa tàn mà thôi! "

       Trong bài thơ "Tiếng ru" của Tố Hữu, hai khổ thơ đầu tiên như ở trên đã sống với thời gian. (Có thể phần không nhỏ là nhờ được đưa vào sách giáo khoa?) Hai khổ thơ sau thì ít được nhắc tới, có lẽ bởi nó nặng tính công thức và ngôn từ thiếu sức gợi.

       Bài thơ thấm đẫm chất ca dao. Hai câu đầu tiên tôi đã nhớ nhầm là ca dao.

       Nhưng rốt cục, hai khổ thơ đã được chọn lọc kia cũng không thể hoàn hảo, bởi không ai thay tác giả mà xóa đi rồi viết lại hai câu sau của khổ thơ đầu được.

"Con người muốn sống con ơi

Phải yêu đồng chí, yêu người anh em."

       Tại sao lại "phải yêu"? Chỉ vì "muốn sống"? Tình yêu thương là một mạch nguồn tự nhiên, mạch nguồn đó chảy theo những quy luật tự nhiên, không thể khiên cưỡng. Nếu tình yêu thương bị cưỡng ép, nó có thể biến thành sức mạnh hủy diệt. Nếu ta bảo vệ anh em của mình, đồng đội của mình chỉ với động cơ bảo vệ bản thân khỏi sự diệt vong thì tình cảm chi phối hành động này mới chỉ là tình cảm vị kỷ; và như vậy, khi đồng chí gây nguy hiểm đến mình thì không còn là đồng chí nữa, khi anh em gây tổn hại đến mình thì không còn là anh em nữa.

Dao nhỏ cán vàng

Thơ của Ái Nữ

Hôm nay tôi đi tìm chợ lớn

Tìm chợ lớn để mua một con dao nhỏ

Một con dao nhỏ cán vàng.

 

Đây đường, đây muối, đây chanh đã sẵn sàng

Và đây dao nhỏ cán vàng

Để em tôi pha ly nước mát.

 

Em tôi ngây thơ, một chàng trai ngây ngô

Chuyện đời không biết nhiều

Tìm trong sách vở học bao điều.